Dogodilo se na današnji dan

Danas je četvrtak, 30. jul,

211. dan 2026.

        1419 - Upadom Husita u Gradsku većnicu u Pragu i

izbacivanjem kroz prozor članova praške gradske uprave sastavljene

od Nemaca, u Češkoj je izbio husitski ustanak. Husiti su bili

sledbenici verskog reformatora Jana Husa, neka vrsta čeških

protestanata, ali i borci protiv germanizacije. Odbili su da

priznaju nemačkog cara Sigismunda I za češkog kralja, pa je on u

savezu s papom pokrenuo protiv njih "krstaški rat" koji je trajao

do 1436. Naneli su trupama nemačkog cara niz poraza, čak su

prodrli i duboko u unutrašnjost Nemačke kako bi podigli na ustanak

i nemačke seljake, ali su na kraju poraženi, između ostalog, zbog

međusobnih podela i sukoba. Ipak Husitski pokret znatno je oslabio

nemački uticaj u Češkoj, tako da je intenzivnija germanizacija

ipak bila oslabljena sve do perioda Tridesetogodišnjeg rata u 17.

veku, kada je nemački uticaj preovladao.

        1511 - Rođen je italijanski slikar, arhitekta i pisac

Đorđo Vazari, jedan od prvih teoretičara istorije umetnosti.

Osmislio je i izveo dekoraciju brojnih zdanja, crkava i palata, 

u Rimu i Firenci. Njegove biografije italijanskih umetnika od 13. 

do 16. veka glavni su izvor za proučavanje italijanske renesansne 

umetnosti.

        1771 - Umro je engleski pisac Tomas Grej, pesnik

klasicističke škole, preteča romantizma. Napisao je malo pesama, 

ali zauzima visoko mesto u engleskoj literaturi zahvaljujući 

savršenoj formi stihova, a "Elegija napisana na seoskom groblju" 

smatra se jednom od najlepših pesama na engleskom jeziku. Njegovu 

romantičnu pesmu "Bard" na srpski jezik prepevao je Jovan Jovanović 

Zmaj.

        1818 - Rođena je engleska književnica irskog porekla

Emili Bronte, koja se proslavila romanom "Orkanski visovi".

        1863 - Rođen je američki automobilski magnat Henri Ford,

proizvođač i konstruktor koji je najviše doprineo naglom razvoju

automobilizma. Počeo je kao kovač, ali je vremenom uspeo da

izgradi čitavu industrijsku imperiju. Prve "benzinske kočije"

konstruisao je 1896. a od 1899. bavio se proizvodnjom automobila,

kasnije i traktora. Prvi je uveo serijsku proizvodnju, kao i

povoljno kreditiranje kupaca ustrojeno tako da prosečnom građaninu

SAD automobili budu dostupni. Godine 1908. stvorio je "model T",

"narodni automobil" koji je motorizovao SAD. Napisao je sećanja: 

"Moj život i rad", ali i antisemitsko delo "Međunarodni Jevrejin",

kojeg se kasnije odrekao.

1877 - Rođen je srpski vizantolog Dragutin Anastasijević, 

klasični filolog i istoričar. Učenik Karla Krumbahera, klasičar, 

paleograf, medievist, Anastasijević je osnivač beogradske 

vizantološke škole. Bio je profesor Univerziteta u Beogradu i 

član Srpske kraljevske akademije. Proučavao je vizantijsku istoriju, 

kulturu, književnost, i srpsko vizantijske odnose.

        1898 - Rođen je engleski vajar Henri Mur, jedan od

najvećih skulptora 20. veka, inostrani član Srpske akademije

nauka i umetnosti. Inspirisao se arhaičnom i primitivnom 

umetnošću, naročito stvaralaštvom stanovnika predkolumbovske 

Amerike. Pod uticajem španskog slikara Pabla Pikasa i francuskog 

vajara rumunskog porekla Konstantina Brankušija, težio je sintezi

apstraktnih oblika i nadrealističkih ideja.

        1898 - Umro je nemački državnik Oto fon Bizmark, 

ujedinitelj Nemačke. Kao kancelar Pruske 1864. u savezu sa 

Austrijom oteo je Šlezvig od Danske, a onda je 1866. porazio 

Austriju. Isprovocirao je nemačko-francuski rat i posle pobede 

1871. proglasio je Nemačko carstvo tako što je pruska kraljevska 

porodica Hoencolern postala i nemačka carska. Bio je prvi kancelar 

ujedinjene Nemačke. U unutrašnjoj politici sputao je rimokatolički 

jug, kao i socijaldemokrate, da bi u poznijoj fazi uveo ozbiljne 

socijalne mere. Novi car Vilhelm II, razvlastio ga je 1890. posle 

28 godina gotovo neograničene vladavine.

        1912 - Umro je japanski car Meiđi tokom čije vladavine

je Japan preobražen u modernu državu. Bio je to početak velike

imperijalne ekspanzije te zemlje. Ipak ogromna privredna i naučna

snaga savremenog Japana najvećim delom je izgrađena tek posle

Drugog svetskog rata.

        1930 - Urugvaj je u Montevideu, pobedom u finalu Prvog

svetskog fudbalskog prvenstva nad Argentinom sa 4:2, postao prvi

svetski šampion. Prethodno je u polufinalu sa 6:1 pobedio 

Kraljevinu Jugoslaviju, u utakmici koja je obilovala sudskom

samovoljom na štetu jugoslovenskog tima.

        1945 - Američku krstaricu "Indijanapolis" potopila je

japanska podmornica, usmrtivši više od 800 lica.

        1966 - Engleska je pobedom nad Nemačkom rezultatom 4:2 u

finalu svetskog fudbalskog prvenstva odigranom na londonskom

stadionu "Vembli" prvi put postala prvak sveta.

        1971 - U japanski putnički "Boing 727" udario je borbeni

avion, izazvavši smrt 162 osobe.

        1974 - Turska, Grčka i Velika Britanija potpisale su

sporazum o prekidu vatre na Kipru. Do borbenih dejstava je došlo

nakon što su se turske trupe iskrcale na tom mediteranskom ostrvu

1973. da bi sprečile ujedinjenje Kipra sa Grčkom, što je bila

težnja većine kiparskih Grka od sticanja nezavisnosti 1960. Do

tada to ostrvo je bilo britanska kolonija.

        1975 - U Helsinkiju je počela Konferencija o evropskoj

bezbednosti i saradnji koja je okupila državnike 35 zemalja,

uključujući lidere Sovjetskog Saveza i SAD. Glavni cilj skupa

bilo je osiguranje mira u Evropi.

        1980 - Posle 74 godine britansko francuske kolonijalne

uprave, pacifički arhipelag Novi Hebridi stekao je nezavisnost pod

imenom Republika Vanuatu.

        1989 - General Vojćeh Jaruzelski napustio je posle osam

godina položaj šefa vladajuće komunističke partije, a novi lider

poljskih komunista postao je njegov prijatelj i štićenik

Mječislav Rakovski.

        1990 - Član britanskog parlamenta, konzervativac Jan Gau,

blizak saradnik Margaret Tačer, poginuo je u eksploziji bombe koju

je u automobil podmetnula Irska republikanska armija.

        1993 - Lideri bosanskih Muslimana (Bošnjaka) Srba i Hrvata

iz Bosne i Hercegovine, postigli su na mirovnim pregovorima u

Ženevi dogovor, prema kojem bi BiH činile tri etničke republike. 

Ni ovaj sporazum nije zaustavio građanski rat, najviše zbog 

uplitanja inostranih interesa.

        1997 - Dvojica arapskih islamskih terorista, samoubica,

usmrtili su u Jerusalimu 18 osoba.

        1999 - Američka vojska zvanično je okončala operacije

u Panami, posle stogodišnjeg prisustva u toj zemlji Centralne

Amerike, koju su SAD i osnovale radi efikasnije kontrole nad

Panamskim kanalom. Do 1903. Panama je bila sastavni deo Kolumbije,

ali su SAD izmislile podršku tamošnjem "pokretu za samostalnost"

pošto se vlada Kolumbije nije složila s predlozima SAD vezanim

za status Panamskog kanala.

        2003 - Poslednja "buba" sišla je sa proizvodne trake u

Meksiku "folksvagen" broj 21.529.464, koliko ih je za 68 godina

proizvedeno u Nemačkoj i drugim zemljama, čime je okončana

istorija najduže proizvođenog automobila. Proizvodnja "foksvagena"

bila je ideja nemačkog nacističkog lidera Adolfa Hitlera, s ciljem

da se proizvede automobil dostupan svakom Nemcu. Izgled karoserije

popularne "bube" delo je Ferdinanda Poršea.

        2004 - U eksploziji gasovoda u belgijskoj industrijskoj

zoni Gislengijen, 30 kilometara jugozapadno od Brisela, poginulo je

14 lica.

        2005 - Potpredsednik Sudana, bivši lider pobunjenika Džon

Garang, poginuo je u udesu helikoptera u južnom delu zemlje.

        2006 - Najmanje 60 osoba, među kojima su 37 bila deca, je

poginulo prilikom izraelskog bombardovanja južnolibanskog sela

Kana.

        2007 - Umro je švedski režiser Ingmar Bergman, jedan od

najvećih umetnika kinematografije uopšte. Iza Bergmana su ostala 

54 filma, 126 pozorišnih predstava i 39 radio drama, brojni

scenariji, knjige. U teatru je ostavio dubok trag interpretirajući

skandinavske i ruske klasike ali i savremnu dramsku literaturu. Od

1963. bio je direktor Kraljevskog dramskog teatra Švedske. Prvi

film je snimio 1946. a internacionalnu slavu mu je doneo film

"Osmesi letnje noći" koji je na Festivalu u Kanu dobio nagradu kao

najbolja komedija. Naredne godine u Kanu sa "Sedmim pečatom"

osvojio je specijalnu nagradu žirija. Dodeljena mu je nagrada za

životno delo Američke filmske akademije i tri Oskara za najbolje

strane filmove ("Devičanski izvor", "Kroz tamno staklo" i "Fani i

Aleksandar"). Ostali dela: "Divlje jagode", "Tišina", "Perone",

"Šapat i krikovi", "Jesenja sonata".

        2007 - Britanska vojska je okončala 38 godina dugu

vanrednu operaciju u Severnoj Irskoj, pošto je prethodno ukinuta

direktna uprava Londona i formirana je redovna civilna uprava. Reč

je, navodno, o najdužoj operaciji u istoriji oružanih snaga Britanije

započetoj 1969. U Severnoj Irskoj je i dalje ostalo oko 5.000

redovnih britanskih vojnika ali je kompletna bezbednost u tom delu

Ujedinjenog Kraljevstva prepuštena lokalnoj policiji. Od početka

izbijanja sukoba između katolika i protestanata 1969. u Severnoj

Irskoj je službovalo preko 300.000 britanskih vojnika, pri čemu su

poginula 763 vojnika i oko 3.500 civila.

        2007 - Umro je Mikelanđelo Antonioni, italijanski filmski

režiser. Proslavio se filmovima "Uvećanje" i "Avantura". Antonioni

"pesnik s kamerom" ostavio je za sobom 25 filmova. Radio je kao

scenarista za Roberta Roselinija, Federika Felinija i Marsela

Karnea, da bi prvi put stao iza kamere 1942. snimajući dokumentarne

filmove ("Ljudi sa reke Po"). Prvi dugometražni film "Hronika

jedne ljubavi" snimio je 1950. Njegov film "Avantura" je proglašen

remek delom i smatra se jednim od deset najboljih ostvarenja u

istoriji kinematografije. Oskara za životno delo dobio je 1995.

Ostala dela: "Noć", "Pomračenje", "Crvena pustinja", "Kota

Zabriski", "Profesija: reporter", "Orao je imao dve glave", "Iznad

oblaka" (sa Vimom Vendersom) omnibus "Eros" (sa Vong Kar Vajem i

Stivenom  Soderbergom).

         2012 - Preminuo je srpski književnik Milan Ranković. 

Rođen je 1932. u Beogradu, i jedan je od trojice prvih magistara 

estetike koji su posle Drugog sveskog rata dobili to zvanje na 

Univerzitetu u Beogradu. Radio je u "Borbi" u kulturnoj rubrici, 

a predavao je osnove nauke o društvu, a zatim sociologiju umetnosti

na Univerzitetu umetnosti u Beogradu. Bio je ministar kulture Srbije

od 1988. do 1991. Objavio je više od 40 knjiga.

2014 - Argentina je zvanično bankrotirala, pošto tamošnje 

vlasti nisu uspele da se dogovore sa američkim fondovima o reprogramu 

duga zemlje. Godine 2001. Argentina je već doživela bankrot, nakon 

što je obelodanjeno da zemlja nije stanju da otplati dug od 95 milijardi 

dolara.

2024 - U ranim jutarnjim satima, u klizištima usled obilnih 

padavina, u okrugu Vajanad na jugozapadu Indije, u državi Kerala, 

poginulo je 420 osoba, 397 je povređeno, a 47 je nestalo. Bila je to 

najgora prirodna katastrofa u Indiji posle poplava 2018. godine.

2025 - Serija zemljotresa pogodila je Kamčatku na dalekom 

istoku Rusije. Prethodio je najrazorniji jačine 8,7 stepenih 

Rihtereove skale. Usledio je cunami u tom delu Pacifika. Bio je to 

najjači zemljotres u oblasti Kamčatke od 1952. godine.

        - Srpska pravoslavna crkva danas slavi svetu velikomučenicu

Marinu, hrišćansku mučenicu koja je postradala zbog svojih

nepokolebljivih uverenja u vreme rimskog cara Dioklecijana. Kod Srba

ona uživa posebno poštovanje i najčešće je nazivaju Ognjena Marija.