Dogodilo se na današnji dan

  Danas je subota, 30. maj, 

150. dan 2026. 

  1431 - Na lomači je spaljena Jovanka Orleanka, 

nacionalna heroina Francuske, posle procesa pred englesko 

burgundskim crkvenim sudom u Ruanu. Osuđena je pod optužbom 

da je jeretik, kao i za veštičarenje, pri čemu se držala 

izuzetno hrabro. Tokom Stogodišnjeg rata pridobila je francuskog 

kralja Šarla VII, ubedivši ga da su joj "glasovi s neba" naredili 

da spase Francusku, da krene u oslobađanje Orleana, i 1429. je na 

čelu odreda od oko 800 ljudi naterala Engleze da obustave opsadu 

grada. Potukla ih je i kod Poatjea, a Šarla VII odvela u Rems, 

gde je krunisan. Burgunđani su je zarobili u maju 1430. i predali 

Englezima. Bes Francuza zbog njenog mučeništva i patriotsko 

oduševljenje koje je probudila omogućili su proterivanje Engleza 

iz Francuske i 1453. završetak Stogodišnjeg rata.

        1434 - Koaliciona armija Svetog Rimskog carstva porazila 

je u bici kod Lipana vojsku taborita, borbenog dela husitskog 

pokreta, čime je poražena ideja husitske crkvene reforme u Češkoj. 

Jan Hus, verski reformator i rektor Univerziteta u Pragu, koji se 

borio protiv zloupotreba i bogaćenja vrhova rimokatoličke crkve 

kao i nemačkog uticaja u Češkoj, spaljen je 1415. na lomači pod 

optužbom da je jeretik. 

        1498 - Španski moreplovac italijanskog porekla Kristifor

Kolumbo isplovio je sa šest brodova iz španske luke Sanlukar na

treće putovanje u Novi svet, tokom kojeg je otkrio Trinidad i obale

Južne Amerike (ušće reke Orinoko u Atlantski okean).

        1536 - Engleski kralj Henri VIII venčao se s trećom

ženom Džejn Sejmor, samo 11 dana pošto je na gubilište poslao

drugu suprugu Anu Bolen.

        1574 - Umro je francuski kralj Šarl IX, posle čijeg 

su dolaska na presto 1560. počeli verski ratovi rimokatolika 

i hugenota (francuski protestanti kalvinisti). Na nagovor majke

Katarine Mediči, koja je delovala u dogovoru s papom Grgurom XIII,

odobrio je 1572. pokolj hugenota u Vartolomejskoj noći.

        1593 - Engleski pisac Kristofer Marlo, koji je usavršio

pisanje u jambskom desetercu i izuzetno uticao na Vilijama

Šekspira, ubijen je na misteriozan način u jednoj londonskoj

taverni. Njegove tragedije prikazuju žudnju za vlašću, odlikuju

se zvučnom retorikom i na mahove poetskim žarom. Dela: "Tamerlan

Veliki", "Dr Faustus", "Jevrejin sa Malte", "Edvard II".

        1640 - Umro je flamanski slikar Peter Paul Rubens, 

jedan od najvećih majstora baroka. Sjedinio je najbolje tradicije

severnjačkog i italijanskog slikarstva. Stvarao je dela puna

dramatike, čulnosti, raskoši kostima i sjaja boja. Radio je

istorijske, verske i mitološke kompozicije, seoske i galantne

scene, portrete i pejzaže. Živeo je pretežno u Antverpenu, ali je

radio i u Francuskoj i Španiji, gde je uticao na španskog slikara

Velaskesa. Pošto je imao brojne porudžbine, neretko dela velih

dimenzija, deo posla prepuštao je učenicima, među kojima su

najznačajniji flamanski slikari Anton van Dajk i Jakov Jordans.

        1744 - Umro je engleski pisac Aleksander Poup, predstavnik

klasicizma u engleskoj poeziji, koji je na engleski preveo grčke

epove "Ilijadu" i "Odiseju". Dela: poeme "Esej o čoveku", spev "O

kritici", satirični ep "O gluposti" (Duncijada), komično-herojski

spev "Otmica uvojka".

        1778 - Umro je francuski filozof, pisac i istoričar

Fransoa Volter, prosvetitelj i jedan od najslobodoumnijih duhova

Evrope 18. veka, veliki protivnik klerikalizma, ali ne i ateista,

saradnik čuvene "Enciklopedije". Dugo je živeo u izgnanstvu,

izvesno vreme i na dvoru pruskog kralja Fridriha II Velikog, potom 

u Ferneju u Švajcarskoj. Dela: filozofski romani "Kandid", "Zadig",

"Mikromegas", epopeje "Anrijada", "Devica Orleanska", istorijska

dela "Vek Luja XIV", "Ogled o običajima i duhu nacija", "Istorija

Karla XII", tragedije "Edip", "Brut", "Zaira", "Cezar", "Meropa",

"Tankred", komedije "Senjorsko pravo", "Nanina", filozofski spisi

"Traktat o metafizici", "Rasprava o čoveku", "Filozofski rečnik",

"Filozofska pisma".

        1814 - Rođen je ruski revolucionar Mihail Aleksandrovič

Bakunjin, najznačajniji mislilac anarhizma. Posle vojne akademije

služio je dve godine u gardi, a zatim je od 1841. do 1847. putovao

po Nemačkoj, Francuskoj i Švajcarskoj, istupajući protiv carskog

samodržavlja i kmetstva u Rusiji. Carska vlada mu je naložila da

se vrati u zemlju, a kad je to odbio lišila ga je plemićke titule

i oduzela mu svu imovinu. U revoluciji 1848. učestvovao je u

praškom ustanku, a 1849. rukovodio je ustankom u Drezdenu. Posle

propasti ustanka uhapšen je i osuđen na smrt, ali mu je kazna

zamenjena doživotnom robijom, posle čega je izručen ruskim

vlastima i prognan u Sibir. Odatle je uspeo da pobegne i u Zapadnoj

Evropi se povezao s tajnom organizacijom ruskih revolucionarnih

demokrata "Zemlja i sloboda", a 1869. osnovao je tajnu organizaciju

"Alijansa socijalističke demokratije". Na Haškom kongresu 1872.

isključen je iz Prve internacionale. Dela: "Državnost i anarhija",

"Knutogermanska imperija i socijalna revolucija".

        1848 - SAD i Meksiko ratifikovali su sporazum, potpisan u

februaru 1848. posle poraza Meksikanaca u Američko-meksičkom ratu, 

prema kojem su, uz naknadu od 15 miliona dolara, pod vlast SAD

dospele do tada meksičke teritorije Novi Meksiko, Kalifornija, delovi

Nevade, Jute, Arizone i Kolorada.

        1876 - Zbačen je turski sultan Abdul Azis, a na presto je

stupio njegov nećak sultan Murat V.

        1909 - Rođen je američki klarinetista i kompozitor

Bendžamin Dejvid Gudmen, poznat kao Beni Gudmen, jedan od prvih

belih muzičara koji se usprotivio rasnoj segregaciji. Osnovao je

1934. džez orkestar u koji je pozvao i crne muzičare. Snimio je

desetak filmova, a bavio se i klasičnom muzikom - snimio je koncert

za klarinet Vofganga Amadeusa Mocarta i svirao sa simfonijskim

orkestrima.

        1912 - Umro je američki pilot i konstruktor aviona Vilbur

Rajt, pionir avijacije, koji je 1903. s bratom Orvilom, u avionu

njihove izrade, izveo prvi let u istoriji vazduhoplovstva. Let je

trajao 59 sekundi i avion je preleteo 285 metara. Braća Rajt su

već 1905. konstruisala avion koji je preleteo 39 kilometara.

Osnovali su 1909. "Ameriken Rajt kompani" za proizvodnju aviona i

iste godine vojsci SAD isporučili prvi borbeni avion "Signal Korps

I".

        1913 - U Londonu je potpisan mirovni ugovor poražene

Turske sa Srbijom, Grčkom, Bugarskom i Crnom Gorom, čime je 

okončan Prvi balkanski rat. Srbija je tada oslobodila Staru Srbiju 

(otprilike današnje Kosovo i Metohija) i Južnu Srbiju (danas 

Makedonija). Bugarska je pripojila Pirinsku, a Grčka Egejsku

Makedoniju. Ustanovljena je i jedna nova država - Albanija, koja

nikada ranije u nije postojala. Austrija je nametnula osnivanje

Albanije kako bi onemogućila izlaz Srbije na more.

        1918 - Umro je ruski filozof i estetičar Georgij

Valentinovič Plehanov, jedan od osnivača prve ruske

socijaldemokratske organizacije i Druge internacionale. Dela:

"Razvitak monističkog pogleda na svet", "Naša razmimoilaženja",

"Anarhizam i socijalizam", "Prilozi istoriji materijalizma", "O

ulozi ličnosti u istoriji", "Osnovna pitanja marksizma", "Pisma bez

adrese", "Umetnost i društveni život", "Književni pogledi V. G.

Belinskog", "Estetska teorija N. D. Černiševskog", "Dobroljubov i

Ostrovski", "Karl Marks i Lav Tolstoj".

1930 - Rođen je Živorad Kovačević, političar i diplomata, 

vrlo uspešan gradonačelnik Beograda. Studirao je novinarsko diplomatsku 

školu u Beogradu. Postdiplomske studije je završio u SAD na Berkli 

univerzitetu, a specijalizaciju na Harvardu 1963. Gradonačelnik Beograda 

bio je od 1974. do 1982. kada je izgrađen niz važnih objekata, nova 

naselja, Sava centar, Interkontinental. Potom je bio član Savezne vlade 

ondašnje Jugoslavije. Od 1987. do 1989. na poziciji je ambašadora u 

Vašingtonu, kada je opozvan odlukom novog lidera Srbije. Predvodio je 

Evropski pokret u Srbiji, devedesetih. Autor je više knjiga: "Srpsko 

engleski rečnik idioma", "Englesko srpski frazeološki rečnik", 

"SAD i jugoslovenska kriza", "Međunarodno pregovaranje", "Lažni 

prijatelji u engleskom jeziku, zamke doslovnog prevođenja".

        1942 - Britansko ratno vazduhoplovstvo je sa 1.047 aviona

bombardovalo nemački grad Keln, što je bio prvi bombarderski napad

RAF-a s više od hiljadu letelica u Drugom svetskom ratu.

        1944 - Britanska vlada je u Drugom svetskom ratu i

zvanično obustavila (deklarativnu) pomoć četnicima Draže 

Mihailovića, ocenivši da se u Jugoslaviji protiv nacista efikasno 

bore samo partizani.

        1956 - Jugoslovenska državno partijska delegacija s

Josipom Brozom na čelu doputovala je u Sovjetski Savez i tokom

posete su u razgovorima sa sovjetskim rukovodstvom potvrđena

načela Beogradske deklaracije iz 1955, kojom je premošćen raskol

dveju zemalja započet 1948. napadima na KPJ, njeno rukovodstvo, a

time i rukovodstvo Jugoslavije. U Moskovskoj deklaraciji o odnosima

SK Jugoslavije i KP Sovjetskog Saveza istaknuto je da će biti

nastavljena saradnja dveju vladajućih partija, u skladu s načelom

o različitim putevima socijalističkog razvoja i utvrđeno je da se

saradnja mora zasnivati na dobrovoljnosti i ravnopravnosti.

        1960 - Umro je ruski pisac Boris Leonidovič Pasternak,

dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1958. oštar kritičar

boljševizma. Odrastao je u intelektualnoj sredini, uprkos bliskosti 

futuristima nije prihvatio njihovu revolucionarnu angažovanost.

Bio je opčinjen Hristovim putem stradanja i žrtve, ali i temama

prve i druge ruske revolucije. Zbirke pesama "Iznad barijera" i

"Brat moj - život" donele su mu svrstavanje među klasike evropske

poezije 20. veka. Najveći uspeh kod publike i književne kritike

doneo mu je roman "Doktor Živago", objavljen u inostranstvu, posle

čega su ga izbacili iz ruskog Saveza pisaca. U Sovjetskom Savezu je

"Doktor Živago" štampan tek 1988. Iskazao se i kao teoretičar

književnosti i sjajan prevodilac Šekspira, Getea, Petefija i

gruzijskih pesnika. Njegova filozofska lirika snažno je uticala na

brojne ruske, evropske i američke pesnike. Ostala dela: roman u

stihovima "Spektorski", zbirke pesama i poeme "Blizanac u oblacima",

"Teme i varijacije", "Poručnik Šmit", "Devetstotina peta godina",

"Uzvišena bolest", "Drugo rođenje", "Kad se razvedri", "Umetnik",

pripovetke "Detinjstvo Liversove", "Povest", autobiografije

"Zaštitna povelja", "Ljudi i situacije", drama "Slepa lepotica".

        1961 - U zasedi blizu Siudad Truhilja ubijen je

dominikanski diktator generalisimus Rafael Leonidas Truhiljo Molina.

Dominikanskom Republikom je kao štićenik SAD, oštro gušeći 

opoziciju, vladao od 1930.

        1973 - Zapadna Nemačka i Čehoslovačka postigle su

dogovor o normalizaciji odnosa, okončavši 32-godišnje

neprijateljstvo.

        1981 - U Bangladešu je u pokušaju državnog udara ubijen

predsednik Ziaur Rahman. Zaverenike je predvodio general Muhamed

Abdul Manzur, ali je pokušaj udara suzbijen 1. juna, Manzur je

uhapšen i ubijen pod misterioznim okolnostima, a dužnost šefa

države preuzeo je potpredsednik Abdus Satar.

        1987 - Gomila razbesnelih seljaka, pripadnika niže kaste,

masakrirala je najmanje 42 člana porodica zemljoposedničke više

kaste u indijskoj istočnoj državi Bihar.

        1992 - Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio je

rezoluciju kojom su nametnute sankcije Saveznoj Republici

Jugoslaviji, na osnovu tvrdnje da snosi najveću odgovornost za

građanski rat u Bosni i Hercegovini.

        1994 - Umro je srpski fizičar i hemičar Pavle Savić,

jedan od pronalazača procesa nuklearne fisije (cepanje atomskog

jezgra), profesor Beogradskog univerziteta, predsednik Srpske

akademije nauka i umetnosti od 1971. do 1981. Svetski poznat

naučnik postao je kad je sa Irenom Žolio Kiri 1937. i 1938. otkrio

izotope poznatih elemenata bombardovanjem atoma urana sporim

neutronima. Rezultat je bio neočekivan i epohalan - otkriveni su i

elementi srednje atomske mase (lantan i drugi), a ne samo tzv.

transuranski elementi kako se očekivalo, a drugi naučnici su

ponavljanjem tog eksperimenta ustanovili da je bombardovanje

neutronima proizvelo cepanje jezgra atoma urana. U Drugom svetskom

ratu bio je od početka aktivni pristalica Partizanskog pokreta i

1942. je izabran za potpredsednika na Prvom zasedanju AVNOJ-a, a

nakon rata organizovao je Institut za nuklearne nauke u Vinči

nedaleko od Beograda.

        1994 - Izrael je oslobodio stotine palestinskih

zatvorenika, što je bio deo sporazuma s PLO o palestinskoj 

autonomiji.

        1995 - Rusija je formalizovala odnose s NATO, ali je

ponovila upozorenje da bi širenje zapadnog vojnog saveza na istok

moglo da podeli Evropu.

        1998 - U severnoj avganistanskoj provinciji Tahar u

zemljotresu je poginulo najmanje 3.000 osoba.

        1999 - Avioni NATO su kod Varvarina s četiri projektila,

ispaljena za manje od pet minuta, srušili most preko Velike Morave

i ubili najmanje 11 civila, među kojima Sanju Milenković (16),

jednog od najtalentovanijih mladih matematičara u svetu. Napad je

otpočeo u 13.25 časova, pri vedrom vremenu, a most je zbog

pijačnog dana u Varvarinu bio pun ljudi. U istom napadu ubijen je 

i protojerej stavrofor Milivoj Ćirić, prva žrtva NATO agresije

među sveštenstvom Srpske pravoslave crkve, koji je usmrćen na

pragu obližnjeg hrama Uspenja Presvete Bogorodice.

        1999 - U napadu NATO avijacije na konvoj britanskih,

italijanskih i portugalskih novinara na putu Prizren-Brezovica

ubijen je vozač Nebojša Radojević, a dvoje ljudi je ranjeno.

        1999 - U Minsku su poginule 54 osobe u stampedu nekoliko

hiljada mahom mladih žitelja glavnog grada Belorusije, koji su po

okončanju koncerta rok muzike jurnuli u ulaz stanice podzemne

železnice da se zaštite od iznenadne provale oblaka.

        2002 - Utakmicom svetskog šampiona Francuske protiv

reprezentacije Senegala, koju je širom planete posmatralo najmanje

500 miliona televizijskih gledalaca, u Seulu je otvoreno prvo

svetsko fudbalsko prvenstvo na tlu Azije, koje su zajednički

organizovali Južna Koreja i Japan. Senegal je priredio prvorazredno

iznenađenje pobedivši rezultatom 1:0.

        2007 - Umro je francuski glumac i režiser Žan-Klod

Brijali. Smatran je jednim od stubova francuske kinematografije u

rangu s Filipom Noareom. Rodom iz Alžira, Brijali je 1959. skrenuo

pažnju na sebe ulogom u "Lepom Seržu" Kloda Šabrola. Tokom bogate

karijere glumio je u više od 200 filmova, koje su, između ostalih

režirali i Trifo, Romero, Leluš, Žan Klod Godar. Bio je vlasnik i

direktor pariskog pozorišta "Le Buf". Režirao je i sam nekoliko

filmova, od kojih je poslednji "Gospodin Maks", snimljen 2006.

2020 - Broj zaraženih korona virusom u svetu premašio je 

šest miliona. Virusom je do tog dana bilo zaraženo 6.009.148 osoba 

a 366.039 je preminulo.